Corona: Açıklık!

TWEET THIS

W. Edwards Deming'in, sunumlarımda sıkça kullandığım "without data you are just another person with an opinion", eğer veriniz yoksa sadece fikir sahibi bir başka kişisiniz sözü yine yüzüme yüzüme vuruyor. 15 gündür Korona "Covid-19" ile ilgili cümle alemin yazdığı tweet'lere bakınca büyük gazeteci Uğur Mumcu'yu da anıyorum "Bilgi sahibi olmadan fikir sahibi olanlar medyası"

Kimsenin veri ile ilgilendiği ya da okur yazarlıkla bir derdi olmadığı için bir deli kuyuya taş atıyor, geri kalan yüzlercesi ahkam moduna geçiyor. Örneğin günlerdir İtalya örneği verilerek pompalanan duruma karşılık bir kişi bile İtalya niye Çin'den bile daha kötü durumda gidiyor diye merak etmiyor. (Ölüm oranı %5, Dünya ortalaması %3.4)

Avrupanın en yaşlı nüfus ortalamasına sahip - Nüfusun %23'ü 65 yaş üzerinde - ortalama yaşın 47,3 olduğu bir ülkede ölenlerin önemli bir oranının 80 yaş ve üzeri olması ile ilgilenmiyor kimse. Üstelik ölenlerin tamamında en az bir ciddi imün sistem problemi varken kanser, diyabet gibi. Peki neden bu kadar kişi enfekte oldu İtalyada, hastalık Çin kaynaklı başlamışken sorusuna yanıt da orada duruyor. Bu yılın başında İtalya, Çin Yeni Yılı sebebiyle Çinli turistleri çekmek için "mıknatıs" terimini kullanmış ve Çin'deki seyahat operatörlerine daha fazla Çinli turisti İtalya'ya çekebilmek için iletişim kampanyaları düzenlemişken Çin'den İtalya'ya bu geçişi sorgulamıyoruz bile.

Ayrıca ülkelerin çoğu şu an çok hafif ya da hafif atlatılan vakaları ölçemiyorken ölüm oranları orta ve şiddeli geçirenler üzerinden hesaplayıp korku imparatorluğu yaymak sadece girişte bahsettiğimiz veri olmadan fikir sahibi olanların yapabileceği türden bir çığırtkanlık. Hafif geçirenleri de test edebilmiş ve 140bin test adedi ile en geniş kapsamlı kontrolü yapan ülke Kore'ye bakıldığında oranın %0.6 olduğunu görebiliyoruz üstelik, görmek isterseniz. 

Muhtemeldir ki gerçekten kaç kişinin enfekte olduğunu bilmiyoruz ve bilemeyeceğiz. Hafif semptonları olan ya da daha genç nüfusta tset etmediğimiz milyonlarca kişi enfekte olmuş ve ölmüyorken bu durumdan bağımsız orta ve şiddeli geçirenler üzerinden bir oranlama yapmanın yanlışlığı bir panik pandemisiden başka bir şey değil. 

7 Şubat'ta Japonyanın Yokohoma limanında içinde enfekte olduğu tespit edilen yolcular sebebiyle karantinaya alınan Princess Diamond gemisinde bugün itibariyle 3.700 yolcu arasından 700 ünde Korona tespit edildi ve ölüm sayısı 7.  Ölenlerin yaş ortalaması ise 80 üzerinde. Kapalı bir ortamda bulunan ve birbirlerine sürekli temas halinde 3.700 kişiden hepsine test yapılmış ve ölüm oranı %00189. 

Hal böyleyken mesleği veriden karar vermek olan iki farklı ses biri Kanada diğer Amerika'da kendi işlerine bakmaya, veri analizine devam ediyor. Stanford üniversitesi Profesörü John Ionnidis, Korona virüsün yüzyılını salgını mı yoksa skandalı mı olduğuna ilişkin bir şey söylemek için elimizde veri olmadığından bahsediyor makalesinde. Tezini, şimdiye kadar kaç kişinin enfekte olduğu ve salgının nasıl geliştiğine dair toplanan verilerin tamamen güvenilir olmadığına dayandırıyor Ionnidis. Şimdiye kadar yapılan sınırlı sayıdaki testin hastalığa bağlı ölümlerin ve muhtemel enfeksiyonların büyük çoğunluğunun kaçırıldığını düşünüyor. 

Ionnis, Dünya Sağlık Örgütünün %3.4 olarak sunduğu ölüm oranlarının dehşete neden olmasını anlamsız buluyor. Yukarıda bahsettiğim Diamon Princess örneğini vererek tümü kapalı bir grup olan ve tamamı teste sokulmuş kişiler arasında yayılma oranı da, enfekte olmuş insanlar arasındaki ölüm oranı da Dünya Sağlık Örgütünün global verilerinin çok çok altında. 

Ionnis, veri yokluğunda en kötüyü düşünmek ve aşırı sosyal uzaklılığın olası sosya-ekonomik etkilerinin yeteri kadar hesaplanmadığını düşünüyor. Zira evde kalmanın yaratacağ maliyet henüz hesaplanmamış durumda. 

Soruna Mavi Nokta...

Diğer yandan tamamen veriden beslenerek ön görüler yapan şirketler de yok değil. Dünya sağlık örgütünün 9 Ocak tarihli duyurusundan tam 9 gün önce Kanada merkezli yapay zeka girişimi BlueDot (Mavi Nokta) müşterilerini yeni bir korona virüsünün -Covid-19- ortaya çıkmasına karşın uyarmıştı. Bu tarih Dünya Sağlık Örgünün bunun bir pandemik olduğunu ilan etmesinden yaklaşık 3 ay önceydi. 

Onbinlerce açık kaynaktan toplanan büyük veri, doğal dil işleme, sofistike tahminleme algoritmaları ve etkileşimli gerçek zamanlı haritalar sayesinde Korona virüsün yayılımını tahmin etmek ve izlemek için yapay zeka teknolojisini kullanan BlueDot özetle salgın hastalıkların doğumunu ve yayılımını anlık olarak tahmin etmek için kurulmuş bir girişim.

Şirketin inovasyon yöneticisi ve aynı zamanda Harvard üniversitesinde Influenza salgınına ilişkin patternlerin bulunmasına yönelik araştırmalardan sorumlu Profesör John Brownstein "internette çok sayıda veri var ve tartışmalar çoğu zaman hükümet kanallarında değil, sohbet odaları, bloglar ve sosyal medya üzerinde yürüyor" diyerek ekliyor "Bu bilgileri gözden geçirip, kirlilikten ve coğrafi konumlardan arındırıp, sınıflayarsak ortaya çıkan veriden bir hastalık görünümü sağlayabiliriz."

BlueDot'un elindeki en önemli değer büyük veri. Resmi halk sağlığı kuruluşlarının ifadeleri, dijital medya, küresel havayolu biletleme verileri, hayvan sağlığı raporları ve nüfus demografileri de dahil olmak üzere yüz binlerce kaynaktan gelen verileri ayıklamak için doğal dil işleme ve makine öğrenmesi algoritmalarını kullanarak, günün 24 saati, 15 dakika bir tonlarca bilgiyi etkileşimli haritalara işliyebiliyorlar. 

Çıkan verileri bir grup doktor ve bilgisayar programıcısının kontrolünden geçirip sonuç raporlarını oluşturuyorlar. Şirketin Kurucu Ceo'su Khan "Yapay zekayı insan zekasını değiştirmek için değil, samanlıktaki iğneyi bulmak ve bunları ekibimize sunmak için kullanıyoruz" diyor. Üstelik Khan bu girişimden çok uzun süre önce 2003 yılında Sars salgınında Toronta'da bir hastanede araştırma uzmanı olarak görev almış ve şu an yaşadığımız süreci tam bir "dejavu" olarak tanımlıyor.

Kamran Khan, Kurucu ve CEO BlueDot. "2003'deki virüste (SARS) kentin salgın karşısında nasıl ezildiğini izledim. Çok fazla fiziksel ve zihinsel yorgunluk vardı ve bunu bir daha yapmayalım dedim."

Bulaşıcı hastalık tehditlerini olabildiğince erken tespit etmenin ötesinde, BlueDot'un amacı, hastalıkların dünyanın farklı bölgelerine nasıl dağılabileceğini anlamak ve daha sonra yayılmasının potansiyel sonuçlarını belirlemek.

Korona "Covid-19" durumunda, müşterilerine bir uyarı göndermenin yanı sıra BlueDot, virüs bulaşanların nereden seyahat edebileceğini tahmin etmeye yardımcı olmak için küresel havayolu biletleme verilerini kullanarak Wuhan'a bağlanan şehirleri doğru bir şekilde tahminleyebildi. Bu çerçevede henüz 2020 olmadan BlueDot müşterileri, Bangkok, Hong Kong, Tokyo, Taipei, Phuket, Seul ve Singapur destinasyonları ile ilgili olarak uyarıldı. 

Üstelik bu BlueDot'un ilk başarılı ön görüsü de değil. 2016 yılında Florida'da yayılan Zika virüsünü, yayılmasından 6 ay önce başarılı bir şekilde tahminlenyen şirket ayrıca, 2014 Ebola salgınının Batı Afrika'yı terk edeceğini belirleyebildi. 

Khan, Yapay Zeka kullanımının en büyük yararını  "İnsanlar şu an Koronavirüs üzerindeyken, günün her saatinde meydana gelen diğer salgınları takip etme yeteneğine sahibiz. Örneğin şu an Batı Afrika'da Lassa ateşinde bir artış var. Bu küresel bir salgına yol açmayacak belki ancak sağlık görevlilerinin bilmesi gereken toplulukları ve nüfuslar hala etkiliyor" diyerek ekliyor;

"İnsanların dikkati gündemle paralel şekilde kolayca dağılabilirken, devam eden diğer her şeye sürekli göz kulak olan bir makinemiz olduğunu biliyoruz."

AÇIKLIK!

Yapay Zeka henüz işin çok başında ve şu ana kadar Korona karşısında yaptıkları gelecekle ilgli fazlasıyla umutlu olmamız için yeterli. Üstelik konu sadece BlueDot'un yaptığı gibi hastalığın yayılımını tahminleme noktasında da değil. AlphaGo'dan hatırlayacağınız DeepMind, Algoritmalarını Covid-19'ın protein yapısını ve patternlerini bulmak için çalıştırırken, işi ilaç geliştirmek için yapay zeka algoritmalarını kullanmak olan Benevolent şirketi şu günlerde mevcut ilaçlardan hangilerinin Covid-19 için yüzde kaç oranla işe yarayabileceğini tahminlemeye çalışıyor. Sağlık personeline erişimin zorlaştığı ortamda Çinli iletişim platformu Wechat Yapay Zeka tabanlı chatbotu ile online ve ücretsiz Covid-19 danışmanlığı veriyor. Görüntü işleme zekasına sahip Sensetime şirketi ise yüz tanıma teknolojisine kazandırdığı sıcaklık ölçme sensörleri sayesinde kameralar ile vücut ateşini ölçerek enfekte olma olasılığınızı söylüyor. 

Konu sadece yapay zeka ile de sınırlı değil, 3D Baskı teknolojileri ile Corona için sarf malzeme basılmasından, tedarik zincirinde robotlar ve droneların kullanılmasına kadar bir çok teknoloji Koronayı anlama ve mücadele etmek noktasındaki en güçlü "enabler"larımız durumunda.

Bıugünlerde devlet başkanlarının açıkladığı ekonomik pakaetlerden belki çok daha önemlisi, anonimleştirdikleri verilerini açmak olacak. Yeteri kadar veri bu süreçte yapılması gereken herşeyi söyleyebilecek durumda. Sunumlarımda bolca altını çizdiğim ve son 10 yılda sürekli hayatımızın bir yerinde karşımıza çıkan "Açıklık" kavramı yine endamıyla karşımızda. Bugün yapılandırılmamış yüz binlerce veri üzerinden bu başarı hikayelerini yaratmış yüksek teknoloji şirketlerine biraz olsun destek olmak için yapmamız gereken tek şey "Açık Olmak." Daha çok veriyi açarak, işbirliğini, şeffaflığı ve paylaşımı güçlendirebilir böylece dünyanın dört bir yanındaki teknoloji şirketleri için daha hızlı çözüm üretecekleri bir ortam yaratabiliriz. Belki de o günlerde eve kapanmaya ve trilyonlarca dolar ekonomik paket açıklamaya gerek kalmaz.

O güne kadar sadece kendinizi koruyun. Kimsenin bunu size dayatmasına gerek kalmadan.