Endüstri 4.0'ın şekillendirdiği yeni toplum; Toplum 5.0

TWEET THIS

Gelecek iş gücü piyasasında insanların adam saat eforu ne olacak sorusu ile başlayan ve bu soru etrafında şekillenen tartışmaların tamamı aslında gelecek toplumunun nasıl şekilleneceği sorusuna yanıt arıyor. Robot ve insan olarak ikiye ayrılmış ve hatta kolonileşmiş bir hayat yani bir nevi Terminatör evreni hayal edenlerin aksine, geleceğin böyle şekillenmeyeceği ve tüm bu teknolojik gelişmelerin daha iyi ve ideal bir insan yaratabilmek için yaşandığı gerçeği ile ilgilenen Japonlar, 2007 yılındaki Cebit etkinliğinde Toplum 5.0 kavramını soktu hayatımıza. 

Siber fisiksel evrende teknolojiyi kullanarak ekonomik gelişim ile sosyal çözümleri dengeleyen, insan merkezli bir toplum yaratma hayali dediler Toplum 5.0 için ve Endüstri 4.0'ın getirdiği teknolojik ivmelenmenin bir sonucu olarak yeni yaratılacak toplumun sosyo-psikolojik haritasını çıkardılar.

Toplum 5.0 Yolcuğulu

Avcı - Toplayıcı Toplum 1.0 ile başlayan, insanlık tarihindeki önemli kırılım noktaları ve bu noktaların yarattığı toplumsal davranışları kodlayan bu tarifleme tarih boyunca da devam etti.  Tarıma geçişimiz bizi 2.0 yaparken, hayatta kalmayı ve çalışmayı kolaylaştıran makinelerin hayatımıza girmesiyle Toplum 3.0 olduk ve her türlü aktivitemizi data ve bilgi üretmekten ayrıştılamayacağı toplum 4.0 kavramına kadar geldik.

Tıpkı bir cep telefonundaki versiyon güncellemesi gibi güncelledik toplumsal varoluşumuzu. Her bir güncellemeyi de ana bir fonksiyona dayandırdık. Tarih öncesinden 1.800'li yıllara kadar moslov hiyerarşisinde birinci sırasında yer alan fiziksel ihtiyaçlarımız belirledi Toplum 1 ve 2.0'ı. İş gücü kavramı ve üretimin makinelerle olan ilişkisi ile başlayan teknolojik hayatın topluma etkisi sadece 125 yıldır 3 kere Toplumsal değerlerimizi ve formatımızı belirler oldu. Yüzbinlerce yıla sığan 2 versiyondan son yüz yılda atladığımız 3 versiyona. 

Endüstri 4.0 insanlık tarihi açısından datanın ilk kez toplanmaya başladığı ve birbirine bağlı cihazlar kavramı ile tanıştığımız dönem olarak anılacak. Çok kaba bir benzetme ile makineler ile aramızdaki avcı toplayıcı dönem. Bu dönemde toplanan tüm veriler ilk aşama yapay zeka tarafından işlenecek ve toplamda yep yeni bir zeka formuna kavuşacağız. İnsanlığın yaşam kalitesini ve standardını iyileştirecek ve yüzlerce yıldır karşı karşıya kaldığı sorunlara çözüm getirecek bir zeka.

Hayatın daha rahat, istikrarlı ve sürdürülebilir olacağı ön görülerindeki temel arguman üretilen yüksek miktardaki datanın, doğru miktarda ve zamanda ürün ve hizmet tedariki olarak bize dönecek olmasında yatıyor.

Veriye Dayalı Bio-Teknolojiler

Farklı hastanelerdeki verilerin bir birine bağlanıp paylaşılması esasına dayanan veriye dayalı tıbbi bakım teknolojileri insanlık için çok daha etkili bir sağlık yönetimi getirebilir. Uzak bölgelere tıbbı bakım iletilmesine ilişkin zorluklar ya da çok yoğun nüfuslara düşen kişi başı doktor sayısındaki yetesizlik bugün toplum sağlığının önündeki en önemli sorunlar. Çoğu zaman teşhisi geç konmuş ya da veri yetersizliğinden teşhis edilememiş hastalıklar kavramının Toplam 5.0'a ait bir kavram olmayacağı aşikar. Giyilebilir teknolojiler, akıllı saatler ya da sensörler ile donatılmış sağlık otomatları anlık olarak üretmiş olduğumuz kalp atım hızı, kan basıncı ve benzeri verileri kullanarak temel sağlık kontrollerini yapabilir ve bazı hastalıklar için çok erken aşama uyarı verebilir. Çok yakın bir tarihte olmasa bile olası hastalıklarımızı erken aşama teşhis eden yapay zekalı bio teknoloji ürünlerinin doğru zaman ve miktarda gerekli antikorları vücudumuzda tetiklemesi fikri, fazla gelişmiş bir hayal gücünden ziyade gerekli teknolojilerin şu aşamada pahalı olması ile ilgili. Tarih bize insan ömrü ile, sağlık problemlerine ilişkin sahip olduğumuz bilginin ters orantılı şekilde yürüdüğünü gösteriyor. Vücudumuzla ilgili daha fazla bilgi ve yapay zeka evreninde Toplum 5.0 bireylerinin çok daha uzun bir yaşama  sahip olacağı artık şüphe götürmez bir gerçek.

Otonom Araçlar

1982 yapımı Kara Şimşek, konuşan ve kendi kendine gidebilen araçlar fikrini hayatımıza soktuğunda olabilecek en bilim kurgu sahne canlanıyordu zihnimizde. Neredeyse 40 yılı geçen bir süre içerisinde bu hayal gücü ürünün gerçeklenmesi ve Tesla adı altında yollarda sahne alması bize otonom araç teknolojisine ne kadar yakın olduğumuzun göstergesi. Belki de tek bir cihaz üzerinde en fazla yapay zeka algoritmasının kullanıldığı ve toplumsal hayatın şekillendirilmesi açısından da çok sembolik bir değere sahip olması sebebiyle Toplum 5.0'ı otonom araçlarla açıklayabiliriz. Ulaşımda zorluk çeken insanların taşınmasından tutun, toplam trafikte harcanan zamanın verimsizliğine, insan hatası kaynaklı trafik kazalarında yaşanan can kayıplardan tutun, lojitsik süreçlerdeki zorluğa kadar insan merkezli ulaşımdan insansızlığa geçiş bile tek başına yeni bir toplum modelinin gerekçesi olabilir. Araç paylaşım ekonomosinin git gide büyüdüğü ve ulaşım hizmetlerine ilişkin deneyimin yeniden yazıldığı günümüzde, sahip olduğumuz otonom bir aracın, paylaşımlı araç ekosisteminde çalışıp bize gelir kazandırması fikri yine çokça hayal gücü ve bir o kadar da teknolojik yeterlilik ile Toplum 5.0'ın önemli sembollerinden biri görülebilir.

Akıllı Şehirler, Akıllı Evler

Sensör kullanımı ve dolayısıyla her hangi bir cihazı internete bağlayıp veri üreten, tüketen bir hale getiren teknoloji, insanlar ile makineler arasındaki etkileşimi insanlık tarihinde hiç olmadığı kadar yukarıya taşıyacak. Bugün akıllı cihazlardan ya da nesnelerin internetinden konuşabiliyorsak arkasındaki teknoloji olan sensörleri esgeçemeyiz. Kabaca insanların sahip olduğu duyu organları olarak tarif edebileceğimiz sensörler, şimdiye kadar sadece bize ait olan görme ve duyma gibi bir takım yetkinlikleri, makinelere kazandırmış durumda.

Ortalama bir otonom araç üzerinde 8-12 arası sensör bulunmakta. Yakındaki araçları, olası çarpışmaları ve park etme asistanı olarak çalışan bu sensörler bir şoförün yol boyunca takip ettiği tüm çevresel faktörleri eş güdümlü olarak izleyebiliyor. Böylece aracın gözü kulağı olarak çalışan sensörler aslında otonom araç dünyasının temelini oluşturuyor. Görece zorlu bir görevin -hareketli bir şekilde giden bir araç üzerinde anlık veri toplamak- üstesinden gelen sensörlerden son derece durağan olan ev ortamında da otonom bir hayat vaadetmesini beklemek Toplum 5.0'a özgü ihtiyaçlar arasında yerini alacak. 

Yaklaştığımızda açılan kapılar, odaya girdiğimizde yanan ışıklar, kendi kendine alışveriş yapan buzdolabı ya da koyduğumuz tepside ne olduğunu anlayan fırınların ısıyı ve süreyi kendi belirlemesi. Bunların hepsi sensör ve onun beslediği yapay zekalarla yarın kadar yakın. Üstelik daha çok akıllı ev daha çok veri demek ve bu kadar çok veri ile yönetilen akıllı şehirler dünyasında, elektrik, su, doğalgaz gibi enerji kaynaklarının dağıtımını yapay zekalara bırakmak ve toplamda bir kapasite yönetmesini beklemek çok daha verimli bir enerji tüketimini beraberinde getirecek. Öyle ya, ben evde değilken ihtiyaç duyacağım elektrik sadece buzdolabını soğuk tutmasına yetecek kadar. 

Diğer yandan kamera ve sensörler ile donatılmış şehirlerde güvenlik kaygılarımızı da azaltabiliriz. Trafik uyarı sistemlerinin otonom araçlardan alınan verilere göre dinamik çalıştığı, yaya geçitlerinin hologramik uygulamalarla zenginleştirildiği uygulamalar ve hatta bugünlerde sosyal medyada sıkça gördüğümüz kırmızı ışıkta geçen yayaların, ceza vermek yerine hemen yakın civardaki elektronik bilboardlarda afişe edilmesi.

Datanın açık ve paylaşılabiliriği her ne kadar beraberinde mahremiyet endişelerini getirse de blockchain gibi teknolojilerle bunun da çözülebilecek olması umudu bize yep yeni bir toplum formatı vaadediyor. Toplum 5.0'ın bize daha rahat nefes alacağımız bir dünya vaadettiği kesin. Sosyal yaşamın merkezi her ne kadar insana ait gibi görünsede sürdürülebilir bir sosyal yaşam için sürekli çalışma eforu göstermek zorunda olan insanoğlunun bu yükten toplum 5.0 ile kurtulacağını ön görebiliriz. Tarımdaki otomasyon, üretim verimliliği arttırırken gıdaya erişim kolaylaşacak. Sağlık sektöründe yapay zeka ve robotik destek sistemleri, veriye dayalı teşhis ve tedavide hiç olmadığı kadar yaygınlık sağlarken, sağlık erişimi konusunda da sınırsız olanaklara sahip olacağız. Finans sektöründe özellikle blockchain merkezindeki dağıtık finansman ve ödeme çözümleri yep yeni bir ticaret ve ödeme anlayışı getirecek. Barınma ile ilgili endişelerimiz 3D yazıcı teknolojisi ile çok daha ucuz, hızlı ve güvenilir konut erişimini beraberinde getirecek. Dolayısıyla beslenme, barınma, sağlık, güvenlik ile ilgili temel endişelerimizin ortadan kalktığı ve Moslov'un ilk iki seviye ihtiyaçlarından azade olduğumuz bir toplum 5.0'ı hayal edebilirsiniz zira toplum 5.0'da en çok ihtiyaç duyacağınız yetkinliğiniz o; Hayalgücü.